Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία αποτελεί την πλέον σύγχρονη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και αποτελεσματική μορφή ψυχοθεραπείας. Εφαρμόζεται κυρίως στην κατάθλιψη, στις διαταραχές άγχους, στις διαταραχές του ιδεοψυχαναγκαστικού φάσματος, στις σχετικές με σωματικά συμπτώματα διαταραχές, στις σεξουαλικές διαταραχές και στις διαταραχές πρόσληψης τροφής.
Χρησιμοποιείται επίσης για τη βελτίωση δυσλειτουργικών στοιχείων της προσωπικότητας όπως η αρνητική συναισθηματικότητα (π.χ. άγχος, θυμός, θλίψη, καχυποψία), η νοητική ακαμψία, η υποχωρητικότητα, η συστολή, η εξαρτητικότητα, η αποφευκτικότητα και η έλλειψη αυτοπεποίθησης. Τέλος, ορισμένες τεχνικές της υιοθετούνται για την εκμάθηση δεξιοτήτων και την αντιμετώπιση της αβουλίας και της αδράνειας σε άτομα που πάσχουν από διαταραχές του ψυχωτικού φάσματος.
Ανάλογα με τη διάγνωση, το είδος και τη βαρύτητα της ψυχοπαθολογίας και τις ανάγκες και επιθυμίες του/της θεραπευόμενου/ης, η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία δύναται να εφαρμοστεί είτε ως μονοθεραπεία, είτε σε συνδυασμό με τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής ή άλλων μη φαρμακευτικών-μη ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων.
- Είναι η πλέον σύγχρονη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και αποτελεσματική ψυχοθεραπεία.
- Είναι δομημένη, τόσο στο σύνολό της όσο και σε κάθε συνεδρία.
- Είναι χρονικά οριοθετημένη.
- Παρουσιάζει υψηλό συντελεστή ωφέλειας-κόστους.
- Στηρίζεται στην ειλικρίνεια, στην ενσυναίσθηση και στον συνεργατικό εμπειρισμό.
- Θεμέλιό της αποτελεί η σωστή στοχοθέτηση.
- Διερευνά τα εσωτερικά και εξωτερικά ερεθίσματα, τις σκέψεις, τα συναισθήματα, τα σωματικά συμπτώματα, τη συμπεριφορά και τη μεταξύ τους σύνδεση.
- Προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή του θεραπευόμενου ατόμου.
- Εστιάζει στην αναγνώριση και αντιμετώπιση των προβλημάτων στο “εδώ και τώρα”.
- Αποτελεί μια εκπαιδευτική διαδικασία μέσω της οποίας ο θεραπευόμενος/η γίνεται θεραπευτής/θεραπεύτρια του εαυτού του/της.
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία αποτελεί επί της ουσίας μια εκπαιδευτική διαδικασία κατά την οποία ο/η θεραπευτής/θεραπεύτρια έχει το ρόλο του/της “δασκάλου”/“δασκάλας” και ο/η θεραπευόμενος/η το ρόλο του/της “μαθητή”/“μαθήτριας”.
Η σχέση θεραπευτή/θεραπεύτριας και θεραπευόμενου/ης είναι ισότιμη και συνεργατική. Ο/Η θεραπευτής/θεραπεύτρια διαθέτει την επιστημονική γνώση της διαταραχής και ο/η θεραπευόμενος/η την εμπειρία μέσα από τα βιώματά του/της. Αφού τεθεί η διάγνωση και αναγνωριστεί η αιτιοπαθογένεια με βάση το βιοψυχοκοινωνικό πρότυπο, πραγματοποιείται ο θεραπευτικός σχεδιασμός, ο οποίος συνήθως περιλαμβάνει τις εξής βασικές παρεμβάσεις:
• Ψυχοεκπαίδευση.
• Στοχοθέτηση.
• Εκπαίδευση στο μοντέλο της ΓΣΨ.
• Εκπαίδευση σε τεχνικές χαλάρωσης.
• Συμπεριφορική ενεργοποίηση.
• Συμπεριφορικές ασκήσεις.
• Εκπαίδευση στη γνωσιακή αναδόμηση.
• Εκπαίδευση σε τεχνικές επίλυσης προβλημάτων.
• Εκπαίδευση σε δεξιότητες επικοινωνίας.
• Ενίσχυση της αυτοπεποίθησης-αυτοεκτίμησης.
Είναι αυτονόητο ότι, όσον αφορά τις λεπτομέρειές του, το ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα εξατομικεύεται και προσαρμόζεται στη διαταραχή-δυσλειτουργία του/της κάθε θεραπευόμενου/ης.
Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία είναι δομημένη και εστιάζει στην αντιμετώπιση του προβλήματος “εδώ και τώρα”. Η αποτελεσματικότητά της είναι συχνά εμφανής από τις πρώτες συνεδρίες. Στη συνήθη μορφή τους οι συνεδρίες είναι εβδομαδιαίες και διαρκούν μια περίπου ώρα. Ο συνολικός αριθμός των συνεδριών εξαρτάται από τη φύση και τη σοβαρότητα της διαταραχής, ωστόσο στην πλειοψηφία των περιπτώσεων κυμαίνεται από 16 έως 24. Εν συνεχεία είναι πιθανό να πραγματοποιηθούν κάποιες επιπλέον (λιγότερο συχνές) συνεδρίες με στόχο την εγκατάσταση του θεραπευτικού αποτελέσματος και την αποφυγή πιθανής υποτροπής.
Οι βασικοί στόχοι της Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας είναι:
- Η κατανόηση από το/τη θεραπευόμενο/η των ιδιαίτερων στοιχείων της προσωπικότητάς του/της και της επίδρασης αυτών στην καθημερινή του/της ζωή.
- Η ενδυνάμωση των θετικών στοιχείων της προσωπικότητας και η βελτίωση των αδυναμιών.
- Η κατανόηση από το/τη θεραπευόμενο/η της αιτιοπαθογένειας και της φύσης της διαταραχής ή της δυσλειτουργίας που αντιμετωπίζει.
- Η σωστή στοχοθέτηση.
- Η αναγνώριση από το/τη θεραπευόμενο/η των σκέψεων, των συναισθημάτων, των σωματικών συμπτωμάτων και των συμπεριφορών του/της και του τρόπου με τον οποίο αυτά συνδέονται μεταξύ τους.
- Η αναδόμηση των δυσλειτουργικών σκέψεων.
- Η τροποποίηση των δυσλειτουργικών συμπεριφορών.
- Η διαχείριση των αρνητικών συναισθημάτων.
- Η ενίσχυση των θετικών συναισθημάτων.
- Η εκπαίδευση σε τεχνικές χαλάρωσης.
- Η εκπαίδευση σε τεχνικές επίλυσης προβλημάτων.
- Η εκπαίδευση σε δεξιότητες επικοινωνίας.
- Η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης-αυτοεκτίμησης.
- Η ενίσχυση της απόδοσης του ελέγχου στον εαυτό.
- Η ενίσχυση της αυτοαποτελεσματικότητας.
Συμπερασματικά, ο στόχος της Γνωσιακής-Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας είναι η όσο το δυνατόν αμεσότερη και πληρέστερη αντιμετώπιση της διαταραχής ή της δυσλειτουργίας του/της θεραπευόμενου/νης, η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της προσαρμοστικότητάς του/της στις στρεσογόνες καταστάσεις και η επίτευξη της φυσιολογικής λειτουργικότητας και της επιθυμητής ποιότητας ζωής.